Lufta mes Rusisë dhe Ukrainës nuk po zhvillohet vetëm në fushëbetejë. Një tjetër front, më pak i dukshëm, por me pasoja të drejtpërdrejta për miliona njerëz, është hapur në tregtinë ndërkombëtare të drithërave.
Në Detin e Zi, bllokadat detare, sulmet ndaj anijeve tregtare dhe akuzat për grabitjen e prodhimeve bujqësore në territoret e pushtuara janë kthyer në instrumente presioni ekonomik dhe diplomatik.
Rusia dhe Ukraina së bashku përbëjnë më shumë se një të katërtën e eksporteve botërore të grurit. Kjo e bën çdo ndërprerje të furnizimit një problem që shkon shumë përtej kufijve të dy vendeve. Një nga shtetet më të ekspozuara është Egjipti, një prej importuesve më të mëdhenj të grurit në botë.
Sipas të dhënave të përmendura nga Le Monde, Rusia dhe Ukraina siguruan afro 84% të importeve egjiptiane të grurit gjatë periudhës janar-gusht. Në javën e 19 tetorit, autoritetet egjiptiane u detyruan të blinin pesë ngarkesa me grurë evropian, përfshirë prodhime franceze dhe rumune. Ishte hera e parë që nga maji që institucioni publik Future of Egypt porosiste grurë evropian për prodhimin e bukës së subvencionuar, nga e cila varet afërsisht gjysma e popullsisë së vendit.
Kostoja ishte e lartë. Sipas tregtarit të drithërave Hesham Soliman, çmimi për ton arriti në 300-400 dollarë, rreth 100 dollarë më shumë se në të njëjtën periudhë të vitit 2025.
Sulmet në Detin e Zi bllokojnë tregtinë
Përshkallëzimi i ri nisi në qershor, kur Moska intensifikoi sulmet ndaj anijeve që furnizonin portet ukrainase, pas goditjeve ukrainase ndaj cisternave të flotës fantazmë ruse.
Vetëm gjatë muajve qershor dhe korrik u shënjestruan afro 50 anije.
Më 19 korrik, një sulm rus goditi anijen tregtare Golden-Leo, e cila transportonte misër nga porti ukrainas i Çornomorskut. Dhjetë persona humbën jetën.
Pas sulmeve, kompanitë e transportit dhe siguruesit nisën të shmangnin portet ukrainase, duke e konsideruar lundrimin tepër të rrezikshëm.
Më 22 korrik, asnjë anije nuk hyri në tre portet kryesore të rajonit të Odesës.
Pasojat u ndjenë edhe në zonat detare pranë Rumanisë dhe Bullgarisë, ku anije tregtare u përfshinë në incidente të tjera me dronë dhe zjarre.
Egjipti përballë një dileme diplomatike
Kievi akuzon Moskën se po përfiton nga drithërat e marra në territoret e pushtuara ukrainase dhe se po i shet ato në tregjet ndërkombëtare duke falsifikuar origjinën e ngarkesave. Egjipti është përfshirë në këtë debat, pasi Ukraina ka identifikuar disa anije të dyshuara për transportimin e grurit të vjedhur. Megjithatë, Kajro nuk mund të shkëputet lehtë nga furnizimet ruse. Gruri rus është konkurrues në çmim, transportohet relativisht shpejt dhe ka cilësi të përshtatshme për tregun egjiptian.
Përveç marrëdhënieve tregtare, dy vendet kanë edhe lidhje strategjike. Ushtria egjiptiane përdor avionë luftarakë, helikopterë dhe sisteme ruse të mbrojtjes ajrore, ndërsa kompania ruse Rosatom po ndërton një central bërthamor në Egjipt.
Ukraina, nga ana tjetër, po përpiqet të bindë vendet importuese të mos pranojnë ngarkesa me origjinë nga territoret e pushtuara.
Për këtë qëllim, në janar 2025 nisi një sistem verifikimi shkencor, i quajtur Grain Verification Scheme, i cili përdor mikroelemente të tokës për të përcaktuar origjinën e drithërave.
Rrugë të reja për të shmangur bllokadat
Rusia po kërkon porte alternative në Baltik, Detin Kaspik dhe Lindjen e Largët për të vazhduar eksportet. Sipas një investigimi të Bloomberg, nga korriku deri në shtator rreth 1.3 milionë tonë drithëra dhe fara vajore u transportuan përmes pesë porteve alternative ruse.
Megjithatë, këto rrugë janë më të kushtueshme dhe kanë kapacitet shumë më të kufizuar se portet tradicionale të Detit të Zi. Edhe Ukraina është detyruar të ndryshojë rrugët e eksportit. Korridoret e solidaritetit të Bashkimit Evropian janë bërë jetike për transportin e prodhimeve bujqësore. Në gusht, rreth 90% e eksporteve ukrainase të drithërave dhe farave vajore kaluan për. Para luftës, portet ukrainase të Detit të Zi mund të eksportonin rreth 6 milionë tonë mallra në muaj. Rrugët alternative aktualisht mundësojnë vetëm gjysmën e këtij kapaciteti.
Kjo ka rritur kostot e transportit dhe ka ulur fitimet e fermerëve ukrainas.
Përfundimi është se tregtia e grurit në Detin e Zi nuk është kthyer në normalitet. Ajo vazhdon të funksionojë mes sulmeve, bllokadave dhe rrugëve alternative, ndërsa çdo përshkallëzim i ri rrezikon të godasë më rëndë vendet që varen nga importet ushqimore.
