Rusia po i ofron Iranit ndihmë teknike dhe ekspertizë për zhvillimin e një klase të avancuar raketash hipersonike lundrimi, në atë që mund të jetë një nga transferimet më të rëndësishme të teknologjisë ushtarake strategjike nga Moska drejt Teheranit.
Sipas një hetimi të “Financial Times”, programi sekret, i koduar C430L, nisi në vitin 2023 dhe përfshin disa nga ekspertët më me përvojë të Rusisë në fushën e teknologjisë së raketave. Objektivi kryesor është ndihma për Iranin në zhvillimin e një sistemi shtytës me motor ramjet, i cili mund t’i mundësojë një rakete lundrimi të arrijë dhe të ruajë shpejtësi shumëfish më të larta se shpejtësia e zërit.
Hetimi i gazetës është bazuar në korrespondencë të rrjedhur ruse, të dhëna udhëtimesh dhe analizë të patentave ushtarake. Ekspertë të raketave dhe analistë ushtarakë vlerësojnë se teknologjia është pothuajse me siguri e destinuar për zhvillimin e raketave kundër anijeve dhe armëve për goditjen e objektivave tokësore.
Fabian Hinds, ekspert iranian i raketave dhe analist i lartë në Conflict Armament Research, e ka cilësuar këtë si një transferim shumë të ndjeshëm të teknologjisë ushtarake strategjike nga Rusia drejt Iranit. Sipas tij, një program i tillë do të kërkonte miratim politik në nivelet më të larta të udhëheqjes ruse.
Raketat hipersonike të lundrimit paraqesin një sfidë të veçantë për sistemet moderne të mbrojtjes, pasi kombinojnë shpejtësinë shumë të lartë me aftësinë për të fluturuar në lartësi të ulëta. Kjo mund të reduktojë ndjeshëm kohën në dispozicion për zbulimin dhe interceptimin e tyre. Për Iranin, një teknologji e tillë do të kishte rëndësi të veçantë në Gjirin Persik, ku Shtetet e Bashkuara dhe aleatët e tyre kanë vendosur sisteme të avancuara të mbrojtjes ajrore dhe detare.
Irani ka zhvilluar dhe testuar më herët një sistem shtytës me motor ramjet, por deri tani nuk ka prova se një raketë hipersonike lundrimi është bërë operative me ndihmën e Rusisë. Deri në vitin 2025, NPO Mashinostroyenia kishte marrë një sasi të konsiderueshme materialesh teknike iraniane mbi sistemin ramjet. Inxhinierët rusë analizuan të dhënat nga një test fluturimi iranian dhe i dërguan Teheranit një listë të detajuar pyetjesh mbi performancën e motorit.
Pyetjet lidhen me sistemin e karburantit, stabilitetin e djegies, marrjen e ajrit dhe grykën e motorit. Ekspertët rusë kërkuan gjithashtu sqarime nëse motori kishte vazhduar të funksiononte pasi telemetria nga testi ishte ndërprerë më pak se një minutë pas nisjes.
Sipas “Financial Times”, shkëmbimi i këtyre të dhënave tregon se inxhinierët rusë po punonin mbi performancën e një sistemi që Irani e kishte zhvilluar dhe testuar tashmë, duke përdorur ekspertizën ruse për të identifikuar problemet dhe për të përmirësuar dizajnin.
Në prill 2025, Rosoboronexport propozoi dërgimin e rreth dy duzinave specialistësh rusë në Iran për konsultime teknike mbi programin C430L. Korrespondenca tregonte se Teherani duhej t’u përgjigjej më parë pyetjeve të inxhinierëve rusë lidhur me të dhënat e telemetrisë nga testi i fluturimit.
Programi është pjesë e marrëdhënieve gjithnjë e më të ngushta strategjike dhe ushtarake mes Moskës dhe Teheranit. Irani i ka furnizuar Rusinë me dronë sulmues Shahed, të cilët janë përdorur gjerësisht në luftën në Ukrainë, ndërsa të dyja vendet kanë bashkëpunuar edhe për ngritjen e kapaciteteve të prodhimit të këtyre mjeteve në Rusi.
